Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan ve kültürel mirasın herkes için erişilebilir, anlaşılır ve katılıma açık hale getirilmesini ele alan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor.

Kitap, engelli bireylerin ve farklı nedenlerle kültürel yaşama katılmakta güçlük çeken grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerdeki yerini merkeze alıyor. Araştırmacılar, müze yöneticileri, eğitimciler, mimarlar, şehir plancıları, dijital teknoloji geliştiricileri ve kamu politikası uzmanları için başvuru kaynağı olarak tasarlandı.

Uluslararası İş Birliğinin Ürünü

Eser, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje kapsamında yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler geliştirme kapasitelerinin artırılması hedefleniyor. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Dokunsal Tezhipten Duyulu Müzeye

Kitapta kuramsal tartışmaların yanı sıra saha çalışmalarına ve kurumsal deneyimlere dayanan değerlendirmeler yer alıyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımı, oyun temelli erişilebilirlik uygulamaları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulması gibi örnekler inceleniyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kapsayıcı müze politikaları da ele alınıyor.

Bu çeşitlilik, kapsayıcılığın ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar, dijital içerikler ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiğiyle de doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.

Erişimden Katılıma

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkes tarafından erişilebilmesi, yorumlanabilmesi ve bu sürece katkı sunulabilmesiyle güçlendiğini belirtiyor. Ona göre kapsayıcılık yalnızca sosyal adalet meselesi değil, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, erişimin temel bir kültürel hak olduğunu ancak tek başına kapsayıcılığı sağlamadığını vurguluyor. Çınar’a göre bir müzeye girebilmek, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Teknoloji Kendiliğinden Kapsayıcı Değil

Çınar, yapay zekâ, dijital hikâye anlatıcılığı, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzlerin kültürel mirasa erişimi genişletebileceğini belirtiyor. Bununla birlikte teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığına dikkat çekiyor. Uygulamaların değeri; nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine, farklı kullanıcılar için erişilebilir olup olmadıklarına ve geliştirme süreçlerine bu kullanıcıların katılıp katılmadığına bağlı bulunuyor.